اجتماع كنونى و نسل آينده بيشتر بايد قانون وضع كرد و همچنان كه در صفحهء 44 گفتيم ازدواج مسئوليت است . از نظر فلسفهء كمونيستى ، تشكيل خانواده لزوم و ضرورت ندارد . تعهدخانوادگى از نظر اسلام زياد و از نظر فرنگيها كم است : از نظر سيستم فرنگيها ضرورت دارد اما مرد و زن تعهد زيادى در برابر هم ندارند ، تعهدات و مسئوليتهاى مختصرى در ميان است . زن مىتواند هرجا كه مىخواهد برود و با هركس كه مىخواهد معاشرت كند ، زيرا هدف فقط اين است كه اين دو نفر مىخواهند باهم زندگى كنند ، خرج و دخلشان باهم باشد ، خود را مأمور پرورش جسمى و روحى جامعه و نسل آينده نمىدانند . هدف تشكيل كانون خانوادگى فقط اين است كه اين دو نفر شركتى با هم در زندگى تشكيل دهند تا سود بيشترى از مواهب حيات و زندگى ببرند ، مانند همهء شركتهاى ديگر . ضمناً اگر بخواهند براى استفاده و لذت بيشتر توالد هم بكنند كرده‌اند و اگر نخواستند نمىكنند . ازدواج تكليف است نه حق فرد تشكيل خانواده مثل تأسيس يك كانون بهداشتى يا فرهنگى است : اما از نظر فلسفهء اجتماعى اسلام تشكيل خانواده جنبهء اجتماعى دارد . تشكيل كانون خانواده از قبيل تأسيس يك مؤسسهء فرهنگى و تربيتى يا صحّى و بهداشتى است كه نمىتواند زياد جنبهء انتفاعى داشته باشد ( 1 ) كانونى است تربيتى كه چيز ديگر جاى او را نمىگيرد ، كانونى است كه طبيعت و فطرت براى پرورش تن و روح فرزند آدم آفريده است و هيچ چيز ديگر نمىتواند جاى او را بگيرد . از اين نظر جنبهء تكليف و جهاد آن بر جنبهء حقوقى آن مىچربد . اينكه در زندگى اروپايى از تعهدات خانوادگى راجع به زن و شوهر يا پدر و مادر و فرزندان كاسته شده است نه اين است كه پس از آنكه به فلسفه اى رسيدند از آن كاستند ، بلكه در فساد كانون خانوادگى افتادند بعد

--> ( 1 ) و لهذا زوجين حكم مديران آن مؤسسه را دارند و آنچه بيشتر بايد مورد نظر قرار بگيرد ، مصلحت افرادى است كه در آن مؤسسه تربيت مىشوند و لااقل مصلحت آن افراد هم بايد در نظر گرفته شود و تنها منافع و لذايذ زوجين نبايد ملحوظ باشد . در كتب فرنگيها و فرنگى مآبها انسان فقط يك چيز مىبيند و آن منافع زوجين است و خيال مىكنند دولت مىتواند مصالح فرزندان را تأمين كند .